Khám phá

Sự khác nhau giữa United Kingdom, Great Britain và England

EEuro 2016 có sự tham gia của hầu hết các thành viên trong khối liên hiệp Anh bao gồm North-Ireland, xứ Wales, Anh (England) và có thêm cả các nước không nằm trong khối này nhưng dễ gây nhầm lẫn như Cộng hòa Ireland, Iceland. Trong khi người Việt ta chỉ gọi nước này đúng một từ là “nước Anh” thì nay có sự bối rối không nhỏ. Vậy tất cả chúng là một hay là từng quốc gia riêng rẻ? Tại sao đôi khi chúng được gọi là một quốc gia, đôi khi lại tách riêng ra như vậy?

Khu vực tô màu tím trong hình dưới đây chính là United Kingdom (UK), hay người Việt ta vẫn hay gọi là Vương Quốc Anh hay Khối liên hiệp Anh.

UK thực chất không phải là một đất nước riêng lẻ mà là một đất nước của nhiều đất nước. Nó bao gồm 4 nước có cùng vị thế về mặt chính trị, quyền hạn và chủ quyền gồm 

  • England (Anh) : được tô màu đỏ như trong hình dưới. Đây là nước dễ gây nhầm lẫn nhất, người ta thường tưởng nó cũng chính là UK nhưng thực ra không phải. Sự nhầm lần này có thể đến từ việc đây là nước lớn nhất trong khối liên hiệp Anh, cũng là nước có đông dân nhất và có thủ đô nổi tiếng London.
  • Scotland : được tô màu xanh dương.
  • Xứ Wales : được tô màu trắng.
  • Northern-Ireland (Bắc Ireland) : được tô màu cam. Nước này thường bị lãng quên (có khi bởi chính những người trong UK).

z1

Mỗi đất nước có một tên gọi riêng cho người dân nước mình. Bạn có thể gọi chung họ là British nhưng đa phần người dân của 4 nước này không thích bị gọi như vậy vì nhìn chung, 4 nước này dân chúng không ưa nhau cho lắm. Tốt nhất là bạn gọi người dân nước nào ứng với tên nước đó, ví dụ England thì gọi là English, xứ Wales thì gọi là Welsh, Northern-Ireland thì gọi là Northern-Irish và Scotland thì gọi là Scotlish.

Dân của ba nước Scotland, Northern-Ireland và xứ Wales quan niệm người English như là những người đi xâm chiếm đất nước họ, một kẻ địa chủ trong khi có một thực tế thú vị rằng 3 nước này dù có Quốc hội và đạo luật riêng, họ vẫn có quyền biểu quyết vào luật pháp của England trong khi chiều ngược lại thì không được (tức người English không được biểu quyết xây dựng luật pháp của 3 nước kia).

Ngược lại, dân English quan niệm dân của 3 nước kia là nông dân, quê mùa, quanh năm chỉ biết sống với bầy dê của mình.

Cả 4 nước này tuy có sự rạch ròi như thế nhưng họ không có passport riêng cho từng nước. Họ có chung một passport nói rằng tất cả họ đều là dân British của United Kingdom cho dù họ có thích hay không. 

Tên đầy đủ của United Kingdom thật ra là The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Vậy đâu là Great Britain? Nó là vùng đất được tô màu đen trong hình dưới đây.

Great Britain (màu đen) và Northern Ireland (màu cam)

Không giống như 4 thuật ngữ England, Wales, Northern Ireland và Scotland, Great Britain vốn được dùng để chỉ thiên về mặt địa lý nhiều hơn là chính trị. Great Britain là đảo lớn nhất trong cụm đảo British Isles. Thuật ngữ này được gọi để ám chỉ 3 nước England, Wales và Scotland (họ cố tình tách riêng Northern Ireland ra). 

Quần đảo British

Và 3 nước trong Great Britain này đều có những đảo không thuộc Great Britain.

Các đảo nhỏ của 3 nước England, Wales, Scotland.

Đảo lớn thứ hai trong British Isles là Ireland. Chú ý rằng khi bạn gọi “Ireland”, nó đơn thuần chỉ là tên một hòn đảo, không phải tên một quốc gia. Giống như Great Britain, thuật ngữ “Ireland” đơn giản dùng thiên về mặt địa lý hơn là chính trị. Đảo này bao gồm hai nước là Northern IrelandRepublic of Ireland (Cộng hòa Ireland). Khi ai đó gọi Irish tức ý họ muốn ám chỉ đến người dân của Republic of Ireland.

Tổng hợp lại, ta có sơ đồ sau đây

Tuy nhiên, vẫn còn đó rất nhiều câu hỏi. Ví dụ như tại sao khi bạn du lịch đến Canada, bạn sẽ thấy hình của hoàng gia British trên tờ tiền của họ?

Để có thể trả lời câu hỏi trên, ta cần biết thêm về Đế quốc British (British Empire). Bạn không thể học ở các trường nói tiếng Anh mà không học về lịch sử của Đế quốc British.

Đế quốc này đã chiếm gần 1/4 số lượng đất đai và cai trị cũng ngần ấy tỷ lệ dân số thế giới một thời.

Trong khi rất dễ để ghi nhớ và nhận biết các quốc gia giành được độc lập từ Đế quốc British bằng con đường đấu tranh bạo lực thì gần như những quốc gia cũng bị Đế quốc này đô hộ mà giành được độc lập thông qua con đường ngoại giao lại bị lãng quên về nguồn gốc.

Những quốc gia này muốn ký một hợp đồng với Đế quốc British rằng: Họ vẫn sẽ tiếp tục duy trì chế độ quân chủ chuyên chế (Monarchy đứng đầu nhà nước) để đổi lấy việc có một quốc hội tự trị riêng cho đất nước của mình. Người Việt ta vẫn hay gọi những quốc gia này là những quốc gia thuộc Khối thịnh vượng chung Anh. Để hiểu những nước này kết nối với nhau như thế nào, chúng ta cần hiểu thêm về The Crown (Vương miệng). Vương miện này không phải là cái vương miệng được đặt trong tủ kính ở Tòa tháp Luân Đôn (Tower of London) vốn kiếm hàng triệu bảng Anh hàng năm cho UK mà nó được hiểu theo nghĩa thiên về luật pháp và tôn giáo, phức tạp hơn nhiều. Có thể hiểu nôm na nó giống như một tập đoàn một thành viên. Vậy ai tạo ra tập đoàn này? Câu trả lời là Chúa.

Theo truyền thống British, toàn bộ sức mạnh và uy quyền được trao cho Chúa Trời và quốc vương là người được chọn để đại diện cho Chúa đứng đầu theo các nghi lễ Cơ Đốc giáo. Tuy nhiên Chúa Trời lại không muốn bị quấy rầy bởi quá nhiều người đứng đầu này. Do đó ngài mới ủy quyền sức mạnh của mình cho một thực thể gọi là “Crown” (Vương miệng) và thực thể này chỉ được điều khiển duy nhất bởi quốc vương.

Lưu ý rằng ở UK vẫn còn tồn tại nền chính trị thần quyền và người đứng đầu là Nữ hoàng Anh. Nữ hoàng vừa là người đứng đầu nhà nước vừa là người có quyền lực cao nhất của một tôn giáo chính thống – Tôn giáo Anh (Anglicanism).  Nền tôn giáo tên nghe có vẻ kỳ lạ này vốn dĩ hình thành trong hàng ngàn năm tồn tại dưới chế độ quân chủ chuyên chế (Monarchy). 

Trong khi đó Canada và các nước giành độc lập từ Đế quốc Anh thông qua con đường ngoại giao trong khi vẫn công nhận quyền uy của The Crown, hợp thành một khối gọi là Khối thịnh vương chung Anh (Commonweath Realm). Hình dưới đây minh họa cho hầu hết các nước này

Những nước này tuy đã giành độc lập nhưng vẫn công nhận Monarchy là người đứng đầu nhà nước dù rằng người này về mặt thực tế không có nhiều quyền lực cho lắm nếu xét ở các nước này. Song song đó, có 3 nước hoàn toàn phụ thuộc vào The Crown : The Isle of Man, Jersey, Guernsey. Những nước này gọi là Crown Dependencies.

Không giống như các nước trong Khối thịnh vượng chung Anh, các nước này không được xem như là các quốc gia độc lập nhưng có chế độ tự trị được công nhận bởi Crown và quyền công dân British được công nhận bởi UK. 

Xong chưa?

Vẫn chưa! Có một thành phố nhỏ của Gibraltar ở bờ biển phía nam Tây Ban Nha nổi tiếng với các cụm đá, khỉ và các xung đột ngoại giao giữa Anh và Tây Nha. Và một hòn đảo nhỏ khác ở phía Đông Nam của châu Mỹ tên Falkland Inslands vốn là nguyên nhân cho xung đột giữa Anh và Argentina. Những nơi này tạo thành nhóm thứ 4 – Lãnh thổ ngoài biên giới British (The British overseas territories), trước đây vốn được gọi là các thuộc địa của Crown (Crown colonies).

Chúng là tàn tích cuối cùng của Đế quốc Anh. Không giống như các nước trong Khối thịnh vượng chung, chúng không giành được độc lập mà vẫn còn phụ thuộc vào UK về mặt quân sự và kinh tế. Cũng giống như 3 nước trong nhóm Crown Dependencies, những người sinh ra trong nhóm nước British overseas territories này cũng có quyền công dân British.

Các nước trong nhóm Crown overseas territories

Tóm lại ta có sơ đồ sau

Bài viết được Math2IT tham khảo và trích dịch từ video của CGP Grey.

Math2IT

Math2IT

Đây là tác giả chung cho các bài viết không do trực tiếp tác giả cụ thể nào của Math2IT viết. Có thể đó là các bài dịch từ các bài viết nước ngoài hoặc các bài viết thiên về kỹ thuật và thông báo.

Muốn nói gì không bạn ơi?

Cho cái nhận xét đầu tiên nào!

Thông báo của
avatar
wpDiscuz