Tổng hợp những việc cần làm sau khi cài Windows để có một chiếc máy tính đầy mạnh mẽ

VVới những phiên bản Windows gần đây, việc cài mới hay ghost không tốn nhiều thời gian lắm. Cái tốn thời gian thật sự là cài đặt và tuỳ chỉnh những thứ cần thiết cho nó. Bài viết sẽ cố gắng giúp bạn tiết kiệm được thời gian bằng cách liệt kê ra những việc cần làm nhất sau khi cài mới hệ điều hành này.

Ở bài viết này, tôi giả sử máy bạn vừa cài mới toanh hệ điều hành và không có sẵn phần mềm nào khác. Bài viết dành cho hệ điều hành Windows 7, 8 trở về sau.

0. Cài driver cho máy

Điều này là điều nhất định phải làm vì không có driver, máy tính có thể không hoạt động bình thường được. Tuỳ vào máy sẽ có driver riêng vì thế mình không hướng dẫn cụ thể ở đây được.

1. Đem biểu tượng My Computer ra Desktop

Mặc định Desktop không có biểu tượng này, trong khi đây là một trong những shortcut quan trọng, vì với nó, bạn có thể xem được thông tin của hệ điều hành và máy của bạn (Chuột phải chọn Properties) hay có thể xem xét các Drivers và Ổ đĩa (Chuột phải chọn Manage).

Đối với Windows 7

Chọn nút Start chuột phải vào Computer chọn Show on Desktop

Một cách khác dài dòng hơn, bạn click chuột phải ở một chỗ bất kỳ ngoài màn hình Desktop chọn Personalize Chọn Change Desktop Icons ở thanh bên trái của cửa sổ hiện lên, 

trong cửa sổ Desktop Icon Settings, bạn hãy tick chọn vào bất cứ icon nào mà bạn muốn nó hiển thị ngoài desktop

Một trong những câu hỏi phổ biến “Làm sao để hiện biểu tượng thùng rác ngoài màn hình Desktop” cũng được thực hiện bằng phương pháp này.

Đối với Windows 8, 8.1

Để quyết định xem những biểu tượng hệ thống nào sẽ xuất hiện ngoài này, bạn để chuột ở bất kỳ chỗ nào đó ngoài màn hình Desktop chuột phải chọn Personalize 

Chọn Change the Desktop icon ở khung bên trái của cửa sổ hiện lên Tick chọn vào ô trước chữ Computer trong cửa sổ Desktop Icon Settings. Lưu ý, đây cũng là cách giúp bạn ẩn/hiện biểu tượng Recycle Bin (thùng rác) hay Network ngoài màn hình Desktop.

2. Cài bộ gõ tiếng Việt

Tuỳ vào thói quen dùng phần mềm mà bạn có thể cài Unikey hoặc Vietkey làm bộ gõ tiếng Việt cho mình. Ở đây tôi quen dùng Unikey. Bạn download và cài đặt một cách bình thường bộ gõ này ở link bên dưới.

Nếu bạn muốn có thêm sự lựa chọn, GoTiengViet là sự giới thiệu hàng đầu mà blog dành cho bạn. Đây là bộ gõ rất nổi tiếng trên Android và Mac OSX.

Sau khi đã cài đặt (ví dụ ở đây tôi cài Unikey), các bạn tiến hành chọn một số tuỳ chọn cho bộ gõ này như hình dưới

  • Chọn bảng mã và kiểu gõ : mặc định là Unicode và Telex. Nếu bạn quen dùng Vni thì chọn lại kiểu gõ Vni trong cửa sổ tuỳ chọn.
  • Bỏ chọn Bật kiểm tra chính tả + Tự động khôi phục phím với từ sai Bật hội thoại này khi khởi động
  • Tick chọn Khởi động cùng Windows

3. Cài phần mềm từ điển Golden Dict

Bạn download phần mềm từ điển miễn phí này ở link bên dưới, kèm với nó là bộ từ điển Lạc Việt và chuyên ngành của Babylon mà nó có thể đọc được. Nếu muốn biết thêm cách dùng cũng như thông tin chi tiết về phần mềm từ điển này, bạn vui lòng đọc bài viết này.

4. Cài Microsoft Office hoặc LibreOffice

Nếu bạn có điều kiện, hãy dùng bộ phần mềm văn phòng của Microsoft. Nếu không, bạn có thể dùng bộ phần mềm hoàn toàn miễn phí với chức năng tương tự là LibreOffice.

5. Cài phần mềm đọc PDF – Foxit Reader

Ở đây blog khuyên bạn nên dùng Foxit Reader để đọc file PDF vì nó nhẹ và tiện dụng hơn rất nhiều so với Adobe PDF Reader. Nếu bạn có thể tìm hoặc mua được phiên bản Foxit Phantom thì nên chọn cái này vì nó có thể giúp bạn xuất ra định dạng PDF từ bất kỳ định dạng nào cũng như hỗ trợ chỉnh sửa toàn diện file PDF.

6. Tuỳ chỉnh File Exlorer

Mặc định trình quản lý file FE có nhiều cái cần phải tuỳ chỉnh thêm. Trước hết là tuỳ chỉnh cho thanh cây thư mục ở bên trái mỗi khi mình mở một thư mục ở bên phải thì ở bên trái tự động hiển thị ra (mặc định thì bên phải chẳng hiển thị gì cả). Xem như hình dưới

Để làm được điều này, trong Windows 7, bạn nhấn chọn Organize Folder and Search Options ở tab Genarel bạn tick chọn vào trước hai tuỳ chọn “Show all folder” và “Automatically expand to current folder” nhấn Apply.

Còn nếu bạn muốn hiển thị file ẩn trong Windows, cũng trong cửa sổ Folder Options, bạn chọn thẻ View, trong thẻ này bạn đến tuỳ chọn Show hidden files, folders and drivers.

Còn nếu bạn muốn hiển thị hoặc ẩn đi file extensions (phần đuôi của file) thì cũng trong thẻ View, bạn tick hoặc bỏ tick vào tuỳ chọn Hide extensions for known file types.

7. Cài Klite-Codec Pack giúp chạy file nhạc, video

Nếu mới cài máy, có khi bạn không thể mở được file nhạc hay file video mp4, mkv. Để có thể mở được, trong Windows ta thường dùng Klite-Codec Pack (đôi khi bạn quen gọi là trình 321). Ngoài ra còn có thêm một lựa chọn khác là trình đa phương tiện VLC.

8. Cài một số tiện ích cho Microsoft Office

Duyệt Office dưới dạng tab

Với tiện ích này, bạn không cần phải chuyển qua chuyển lại nhiều cửa sổ, bạn chỉ việc ở trong cùng một cửa sổ và duyệt ở các tab khác nhau cho các văn bản khác nhau, xem ví dụ ở hìh bên dưới

Thêm menu ở Office 2003 cho Office 2007, 2010, 2013

Rất nhiều bạn đã quá quen dùng với thanh menu kiểu cũ, không hề quen với thanh menu dạng Ribbon (theo thẻ) mới. Đây là addins rất hữu hiệu vì nó tạo ra 1 menu ảo giống y như hồi xưa.

Cài MathType

Đối với bạn nào cần soạn thảo công thức Toán học thì đây là tiện ích quá quen thuộc, tuy nhiên đây là một phần mềm có phí.

Ngoài chương trình này, thì còn có một chương trình khác giúp bạn gõ công thức toán nhanh hơn, đó là Rapid-Pi. Với Rapid-Pi, bạn có thể dễ dàng gõ x_2 chỉ đơn giản bằng x_2 và nhiều hơn thế. Nó khác MathType ở chỗ MathType bạn phải chọn biểu tượng chỉ số dưới hoặc nhấn tổ phím tắt thì mới gõ như vậy được, mất nhiều thời gian hơn. Tiếc thay đây cũng lại là một phần mềm có phí và hiện tại đã hết được phát triển, nhưng bạn có thể tìm thấy những phiên bản cũ thay thế.

Loại bỏ những lằn đỏ, xanh kiểm tra chính tả trong Office

Mặc đình trình kiểm tra chính tả trong Office sẽ được bậc, nhưng là kiểm tra cho tiếng Anh. Do đó bạn gõ tiếng Việt thì nó sẽ xuất hiện những lằn đỏ, xanh răn cưa bên dưới chữ nhìn rất khó chịu. Như hình dưới đây

Để có thể loại bỏ điều này, bạn vui lòng đọc bài viết này của blog.

9. Unpin các phần mềm không cần thiết trên taskbar

Mới vừa cài máy xong, trên thanh tasbar sẽ có sẵn rất nhiều phần mềm mà có thể bạn ghét hoặc không bao giờ đụng tới, ví dụ như trình duyệt web internet explorer, trình nghe nhạc, …

Để có thể loại bỏ, bạn nhấn chuột phải vào biểu tượng Chọn Upin this program from taskbar.

10. Cài phần mềm diệt virus

Mình khuyên bạn nên bỏ tiền túi ra mua bản quyền phần mềm diệt virus Kaspersky Internet Security (thường gọi tắt là KIS). Còn nếu bạn không có điều kiện thì có thể chọn một số phần mềm thay thế khác như Avira (cây dù), AVG. Nói thêm là ở Windows 8 trở về sau, trình duyệt virus mặc định của Microsoft là Windows Defender cũng khá là tốt, nếu muốn bạn vẫn có thể không cần cài gì thêm và chỉ cần dùng cái này.

11. Tuỳ chỉnh khu vực notification

Sau khi cài máy, một số driver, phần mềm sẽ hiển thị thêm biểu tượng ở khu vực notification (góc dưới bên phải trên thanh taskbar). Nếu không tuỳ chỉnh thì có vài biểu tượng mình không cần thấy nó vẫn lồ lộ ra, còn vài cái cần thiết thì nó lại bị ẩn đi.

Để tuỳ chọn cái nào hiện, cái nào ẩn, bạn nhấn vào cái biểu tượng mũi tên hướng lên (như trong hình trên) Chọn Customize… Một cửa sổ hiện lên, tại đây bạn sẽ thấy tất cả các biểu tượng của các chương trình. Ở bên phải biểu tượng là một list các tuỳ chọn cho bạn lựa chọn, ý nghĩa của chúng như sau

  • Show icon and notifications : nó sẽ luôn hiển thị biểu tượng của chương trình ra ngoài miễn là chương trình đó có mở bạn chỉ nên chọn tuỳ chọn này cho những phần mềm cần thiết, ví dụ như Unikey (để biến khi nào là gõ tiếng Việt, khi nào là gõ tiếng Anh), trình duyệt virus (để biết có virus hay không), trình download ví dụ như IDM (để dễ theo dõi tiến trình download), biểu tượng Network (để biết là có mạng hay không), biểu tượng pin và nguồn (để biết tình trạng pin của máy), loa (để biết đang tắt hay mở âm thanh, lớn nhỏ thế nào),…
  • Hide icon and notifications : luôn luôn ẩn, chỉ thấy khi nhấn phím mũi tên lên. Nên chọn cái này nếu như bạn không muốn thấy những biểu tượng này hoặc không muốn nó làm phiền bạn.
  • Only show notifications : chọn cái này thì biểu tượng chỉ hiển thị mỗi khi có thông báo, ví dụ như trình duyệt virus sẽ chỉ hiện ra khi nó có bảng thông báo là có virus hay kêu update thôi.

12. Cài trình duyệt web thay thế IE

Có 3 trình duyệt mà người ta hay dùng, tuỳ theo thói quen sử dụng mà download một trong những cái sau

13. Cài trình download IDM hoặc EagleGet

IDM thì có phí nhưng chức năng đa dạng, dễ dùng và quá quen thuộc. Còn EagleGet là một trình download thay thế hoàn hảo vì nó hoàn toàn miễn phí, tuy nhiên hơi lạ.

14. Cài một số tiện ích cho Firefox và Chrome

IDMCC và tiện ích cho EagleGet

Nếu bạn cài một trình download (IDM hoặc EagleGet) thì lý thuyết trình duyệt sẽ chẳng có tác dụng gì nếu như nó không “biết và làm quen” với trình download này. Khi ấy ta rất cần phải cài plugin cho trình duyệt, cái này xem như là cây cầu nối giữa trình duyệt và trình download. Nó giúp cho nút download video hiện ra mỗi khi bạn xem Youtube, nút down file nhạc hiện ra mỗi khi bạn nghe 1 bản nhạc,…

Do trang web của IDM bị chặn ở VN nên rất khó để download IDMCC từ trang chủ. Trong khi trình duyệt thì luôn update mà idmcc không update thì sẽ không tương thích, do đó bạn cần cài idmcc mới nhất. Vì lý do này mà blog không thể cho bạn link download ngay được, đơn giản vì nếu giờ blog cho bạn link, sau này khoảng vài tháng, phiên bản này sẽ bị lỗi thời không dùng được. Do đó, bạn chịu khó tìm trên google nhé.

Còn riêng với EagleGet, bạn có thể dễ dàng tìm thấy plugin ngay tại trang chủ.

Flash Player Plugin

Nếu không có cái này, trình duyệt của bạn có thể sẽ không xem được video, không nghe nhạc được,…

Windows Media Player Plugin for Firefox

Cái này tuy đã khá cũ nhưng vẫn rất hữu dụng, giúp firefox mở được một số dạng video.

Adblock – xoá quảng cáo

Giúp tự động xoá hết những quảng cáo khi duyệt web, bạn cũng có thể chọn thủ công nếu như chương trình không tự động nhận biết được.

15. Cài thêm font cho Windows

Download thêm nhiều font tiếng Việt đẹp cho Windows ở link dưới đây

Sau khi download về, giải nén ra, sau đó chép hết tất cả font vào đường dẫn C:WindowsFonts

16. Dọn dẹp lại startup và services lúc khởi động

Do sau khi cài phần mềm, rất nhiều ứng dụng “tự tiện” cho phép mình khởi động cùng Windows. Tức là khi bạn khởi động máy, hàng loạt ứng dụng sẽ đua nhau tự động mở mà không xin phép. Điều này dẫn đến tình trạng máy bạn khởi động khá chậm và lâu. Chưa kể chúng cứ ngầm ngầm mở làm hao tốn tài nguyên hệ thống. Hãy tắt chúng đi bằng cách xem bài viết này.

17. Chọn những phần mềm mặc định

Phần mềm mặc định là gì? Ví dụ khi bạn nhấn đúp vào một file pdf, thay vì nó dùng Foxit Reader hoặc Adobe PDF mà bạn đã cài, nó lại dùng chương trình đọc file PDF của Windows (Win 8 rất hay bị), bạn lại không muốn thế, bạn muốn là sau khi nhấn đúp, nó phải mở ngay trình mà mình muốn. Có hai cách làm điều này.

Bạn nhấn chuột phải vào file cần mở Chọn Properties trong thẻ General hiện ra, chọn nút Change như trong hình Một cửa sổ hiện ra liệt kê các ứng dụng có thể mở file ấy Chọn cái cần rồi nhất OK. Nếu như trong list hiện ra không có chương trình mà bạn muốn Nhấn chọn Browse đi đến đường dẫn cài chương trình ấy chọn Open OK. Vậy là kể từ bây giờ, mỗi khi bạn mở một file có đuôi tương tự, nó sẽ tự động mở bằng chương trình mà bạn vừa thiết lập.

Cách 2 là bạn đổi 1 lần nhiều chương trình, nhiều loại file. Bạn nhấn nút Start gõ vào “default” (mục đích là tìm Default Programs), nếu thấy nó rồi thì mở nó lên, sẽ ra cửa sổ như sau

Tiếp tục chọn Set your default programs Một cửa sổ hiện ra, nhấn vào phần mềm mà bạn muốn khung bên phải sẽ có tuỳ chọn Set this program as default (thiết lập phần mềm này là phần mềm mặc định cho mọi định dạng mà nó có thể mở), Choose defaults for this program (bạn sẽ lựa những “đuôi” nào mà bạn muốn phần mềm này mở) sau khi chọn xong, nhấn OK.

18. Tắt chức năng tự động update của Windows

Nói nghe hổ thẹn, rất nhiều máy tính ở Việt Nam toàn cài lậu phiên bản Windows. Mà nếu cài lậu thì mỗi khi update sẽ bị phát hiện. Nếu bị phát hiện thì sẽ bị lock key và bạn sẽ thấy hiện tượng desktop đen thui một màu. Do đó ta không muốn máy tính tự động “vạch áo cho người xem lưng” (update) bằng cách tắt nó đi!

Để có thể tắt, đầu tiên bạn nhấn nút Start gõ vào “update” cốt để mở Windows update lên như hình dưới

Trong hình trên, mình đã tắt chức năng này rồi, nếu bạn thấy nó báo là chưa thì hãy nhấn Change settings ở cột bên trái một cửa sổ hiện ra như hình sau và hãy chọn giống như trong hình sau đó nhấn OK là xong.

19. Bỏ chế độ tự động nhóm cửa sổ cùng một chương trình

Bạn sẽ gặp tình trạng, nếu mở từ 2 cửa sổ Word hay Windows Explorer lên, nó sẽ tự động gôm lại thành một (như hình dưới). Điều này sẽ làm chậm quá trình sử dụng máy tính của bạn.

Để bỏ chế độ này (hay bật nó), bạn để chuột vào một chỗ trống bất kỳ trên thanh tasbar (đừng để trên bất kỳ biểu tượng nào) chuột phải chọn Properties Cửa sổ Tasbar and Start menu properties hiện lên, hãy chọn Never combine như hình sau, sau đó nhấn OK là xong.

20. Tắt User Account Control

Bạn có gặp tình trạng mới khi cài một phần mềm nào đó hoặc tuỳ chỉnh liên quan đến hệ thống thì một cửa sổ hiện lên “xin phép” bạn không? Chắc hẳn không ít bạn cảm thấy phiền phức với nó.  Sở dĩ có điều đó, cũng là vì Microsoft muốn bảo vệ bạn khỏi những phần mềm hoặc virus “tự tiện” cài đặt lên máy bạn vì nếu virus mà lén cài thì nó cũng sẽ thông qua người quản gia thông báo này, khi ấy bạn sẽ biết và không cho. Do đó, nếu bạn chắc rằng mình không sợ mất dữ liệu quý giá hay virus, bạn chỉ cần thoải mái thì hãy tắt UAC đi. Cách tắt như sau.

Nhấn Start gõ vào “UAC” kết quả hiện ra đầu tiên sẽ là “Change User Control Account Settings” Mở cái đó lên bạn sẽ thấy cửa sổ như bên dưới, ở đấy, bạn hãy kéo xuống nấc cuối cùng để tắt UAC.

21. Tạo System Restore Point và Ghost máy

Mục đích của việc tạo System Restore Point (SRP) làm này là khi máy bạn gặp trục trặc, khi mới khởi động thì Windows sẽ có tuỳ chọn phục hồi lại ngay tại thời điểm mà bạn tạo SRP. Nó cũng khá giống với Ghost nhưng là cây nhà lá vườn của chính Microsoft.

Lựa chọn khác là Ghost máy, có lẽ nhiều người rất quen thuộc với cái này và nên làm nó. Bạn chỉ nên ghost với những phần mềm cần thiết nhất vì nếu bạn càng cài nhiều phần mềm rồi mới ghost thì dung lượng file ghost rất lớn, chưa kể lúc ghost sẽ rất lâu mà ai biết được sau này bạn ghost lại bạn lại không dùng những phần mềm này nữa, do đó, chỉ ghost những phần mềm được cho là cần thiết và xài hoài. Những phần mềm mình liệt kê trong đây là loại đó! Bạn có thể dùng Hirent Boot để tạo file Ghost hoặc dùng Ghost máy với một cú lick chuột.

21. Một số điều khác

Những điều sau đây là tuỳ chọn, bạn có thể làm hoặc không cũng được

  • Cài TeXMaker và TeXLive (cẩn trọng vì TeXLive rất nặng sẽ làm file ghost to lên) nhưng điều này có lợi là mỗi khi ghost lại máy, bạn đỡ mất công ngồi chờ TeXLive cài (rất lâu đấy).
  • Xoá hết các icon không cần thiết ngoài desktop : những icon kiểu như trình diệt virus, unikey, network,… có khi bạn chả bao giờ đụng tới, để ngoài desktop chi cho nó rờm rà, delete hết chúng đi.
  • Dùng CCleaner quét hết lại máy để xoá file rác.
  • Cài trình đồng bộ file như Dropbox, Google Drive,…
  • Đăng nhập tài khoản sync bookmarks, history, addons của Firefox và Chrome : lợi ích của việc làm này là nó giúp bạn lưu giữ được dữ liệu web, địa chỉ web mọi lúc mọi nơi.
  • đang cập nhật….
Đinh Anh Thi

Đinh Anh Thi

Sáng lập Math2IT. Hiện Thi đang là nghiên cứu sinh tại Pháp về chuyên ngành Toán Ứng Dụng. Anh mong muốn tổng hợp và chia sẻ kiến thức Toán thực tế, Khoa học ứng dụng và Tin học thường thức đến tất cả mọi người dưới dạng dễ tiếp cận và tự nhiên nhất.